Nakon Drugog svetskog rata Novi Sad se ubrzano razvijao kao jedno od najvažnijih kulturnih i obrazovnih središta socijalističke Jugoslavije. U gradu su delovale značajne ustanove, među kojima je posebno mesto zauzimala Matica srpska, najstarija srpska književna, kulturna i naučna institucija. Upravo u njenom sedištu odigran je događaj koji će ostaviti dubok trag u istoriji jezika i kulture na prostoru tadašnje države.
Tokom decembra 1954. godine u Novom Sadu okupili su se istaknuti književnici, lingvisti i kulturni radnici iz Srbije, Hrvatske i Crne Gore. Cilj sastanka bio je da se utvrde zajednička načela za normiranje i ravnopravnu upotrebu srpskohrvatskog jezika, kojim su govorili milioni ljudi u Jugoslaviji. Među učesnicima su bili najugledniji stručnjaci svog vremena, a razgovori su vođeni u atmosferi nastojanja da se dodatno učvrste kulturne veze među jugoslovenskim narodima.
Rezultat tih susreta bio je dokument poznat kao Novosadski dogovor. Njime je potvrđeno da srpskohrvatski jezik predstavlja zajednički jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca, kao i da su latinica i ćirilica ravnopravna pisma, a ekavski i ijekavski izgovor ravnopravni oblici standardnog jezika. Dogovor je predvideo i izradu zajedničkog pravopisa i rečnika, na kojima će se raditi tokom narednih godina.
U decenijama koje su usledile Novosadski dogovor imao je značajan uticaj na školstvo, izdavaštvo i jezičku politiku u Jugoslaviji. Njegova načela primenjivana su u obrazovanju i javnom životu, a zajednički pravopis objavljen je nekoliko godina kasnije. Istovremeno, tokom druge polovine XX veka različita tumačenja i političke promene dovele su do preispitivanja i postepenog napuštanja pojedinih rešenja koja su tada usvojena.
Bez obzira na kasnije promene i različite poglede na značaj samog sporazuma, činjenica da je dogovor postignut upravo u Novom Sadu dodatno je učvrstila ugled grada kao važnog mesta susreta naučnika, književnika i kulturnih stvaralaca. U gradu koji je još u XIX veku stekao naziv „Srpska Atina“, održan je skup čiji je odjek prevazilazio granice Vojvodine i Srbije.