Do sredine XVIII veka Petrovaradinski šanac prerastao je svoje skromne početke. Naselje koje je nastalo uz Petrovaradinsku tvrđavu postalo je važno trgovačko i zanatsko središte na levoj obali Dunava. U njemu su živeli pripadnici različitih naroda i veroispovesti, a zahvaljujući povoljnom položaju i razvijenoj trgovini broj stanovnika neprestano je rastao. Međutim, i pored privrednog napretka, stanovnici nisu imali status i prava koja su uživali slobodni kraljevski gradovi u Habzburškoj monarhiji.
Želja za većom samostalnošću i sigurnijom budućnošću dovela je do toga da ugledni građani prikupe značajna sredstva kako bi od dvora u Beču otkupili povelju kojom bi njihovo naselje dobilo viši status. Posle dugih pregovora, carica Marija Terezija je 1. februara 1748. godine izdala povelju kojom je Petrovaradinski šanac proglašen slobodnim kraljevskim gradom.
Istom poveljom gradu je dodeljeno i novo ime. Na latinskom jeziku nazvan je Neoplanta, na nemačkom Neusatz, na mađarskom Újvidék, dok je među srpskim stanovništvom zaživeo naziv Novi Sad. Novo ime simbolizovalo je početak jednog novog poglavlja u istoriji grada i njegov izlazak iz okvira običnog pograničnog naselja.
Status slobodnog kraljevskog grada donosio je brojne povlastice. Grad je dobio pravo da sam bira svoje predstavnike, da upravlja lokalnim poslovima, organizuje sajmove i razvija trgovinu pod povoljnijim uslovima. Takva autonomija podstakla je dalji privredni razvoj i privukla nove stanovnike, trgovce i zanatlije. Ulice su se širile, podizane su nove kuće, crkve i javne zgrade, a Novi Sad je postajao sve značajniji centar Bačke i čitavog južnog Podunavlja.
Tokom narednih decenija grad se razvijao ne samo kao privredno, već i kao kulturno i duhovno središte. U njemu su delovale škole, štamparije, dobrotvorna društva i brojne ustanove koje su oblikovale njegov identitet. Zbog toga će Novi Sad kasnije steći ugled jednog od najvažnijih kulturnih centara srpskog naroda u Habzburškoj monarhiji.
Povelja koju je Marija Terezija izdala 1748. godine smatra se jednim od najvažnijih dokumenata u istoriji grada. Njome Novi Sad nije samo dobio ime koje nosi i danas, već i pravni položaj koji mu je omogućio da se od naselja nastalog uz Dunav razvije u jedan od najznačajnijih gradova ovog dela Evrope. Upravo zato se 1748. godina smatra jednom od ključnih prekretnica u istoriji Novog Sada i simboličnim trenutkom njegovog stvarnog rođenja kao grada.