Iznad desne obale Dunava, naspram Novog Sada, uzdiže se Petrovaradinska tvrđava, jedno od najprepoznatljivijih obeležja grada. Njena konačna izgradnja završena je 1780. godine, čime je okončan dug i složen građevinski poduhvat koji je trajao gotovo osam decenija. Tvrđava je nastajala postepeno, od početka XVIII veka, u vreme kada je Habzburška monarhija nastojala da učvrsti svoju južnu granicu prema Osmanskom carstvu.
Na mestu starijih srednjovekovnih i osmanskih utvrđenja podignut je moderan fortifikacioni sistem prema načelima tadašnje vojne arhitekture. Tokom decenija izgrađeni su bastioni, kapije, bedemi, podzemne komunikacije, vojne zgrade i brojni odbrambeni objekti. Zbog svoje veličine i složenosti Petrovaradinska tvrđava stekla je nadimak „Gibraltar na Dunavu“ i smatrana je jednom od najznačajnijih utvrda Habzburške monarhije.
Iako je tvrđava bila vojni objekat, njen značaj daleko je prevazilazio odbrambenu ulogu. Njeno prisustvo neposredno je uticalo na razvoj Novog Sada na suprotnoj obali reke. U gradu su se razvijali trgovina, zanatstvo i rečni saobraćaj, a blizina velikog vojnog centra donosila je nove mogućnosti za stanovništvo. Istovremeno, sigurnost koju je pružala omogućila je stabilniji život i privredni napredak čitavog područja.
Kada je 1780. godine završena njena izgradnja, Novi Sad je već bio slobodni kraljevski grad i jedno od najznačajnijih naselja u južnoj Ugarskoj. Sa jedne strane Dunava nalazio se grad koji se ubrzano razvijao, a sa druge monumentalna tvrđava koja je vekovima čuvala prilaze Podunavlju. Zajedno su činili jedinstvenu celinu čiji se izgled i danas prepoznaje.
Tokom narednih vekova vojni značaj tvrđave postepeno je opadao, ali je njen uticaj na identitet grada ostao trajan. Petrovaradinska tvrđava postala je simbol Novog Sada, nezaobilazan deo njegove istorije i jedan od najvažnijih spomenika kulturnog nasleđa Srbije.